سلامت دهان و دندان، پنجرهای رو به سلامت عمومی بدن است. بسیاری از افراد تنها زمانی به دندانپزشک مراجعه میکنند که درد امانشان را بریده باشد، در حالی که بخش بزرگی از مشکلات دهان و دندان در مراحل اولیه کاملاً خاموش و بیعلامت هستند. در این مقاله میخواهیم از زوایای مختلف بررسی کنیم که دقیقاً چه زمانهایی و با دیدن چه نشانههایی باید برای معاینه و درمان اقدام کنید.
چکاپ منظم دندانپزشکی؛ هر چند وقت یکبار لازم است؟
شاید رایجترین پرسش بیماران این باشد که اگر دندانهایم سالم به نظر میرسد و دردی ندارم، چرا باید به دندانپزشک مراجعه کنم؟ پاسخ در مفهوم «پیشگیری» نهفته است. هدف از ویزیتهای دورهای، یافتن پوسیدگیهای کوچک، ترکهای مویی و التهابهای پنهان لثه است، پیش از آن که به درمانهای پیچیده و پرهزینه ختم شوند.
بهترین زمان مراجعه به دندانپزشک برای بزرگسالان (هر ۶ ماه)
انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA) و بسیاری از نهادهای معتبر بینالمللی، بازههای ۶ ماهه را به عنوان یک اصل طلایی توصیه میکنند. این فاصله زمانی به قدری کوتاه هست که اگر پوسیدگی یا جرم دندانی تازه شروع به شکلگیری کرده باشد، در همان مرحله اولیه شناسایی و با یک مداخله ساده (مانند فلورایدتراپی یا جرمگیری) متوقف شود. برای برخی افراد با بهداشت دهانی عالی و بدون سابقه پوسیدگی، ممکن است دندانپزشک صلاح بداند این فاصله را به ۹ تا ۱۲ ماه افزایش دهد، اما تصمیمگیری در این مورد صرفاً باید بر عهده متخصص باشد.
اولین ویزیت دندانپزشکی کودکان چه زمانی باید باشد؟
باور قدیمی مبنی بر این که «کودک را وقتی همه دندانهایش درآمد ببرید دندانپزشکی» کاملاً اشتباه است. طبق راهنمای آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا (AAPD)، اولین ویزیت باید با رویش اولین دندان شیری، و حتماً تا قبل از یکسالگی انجام شود. هدف این جلسه معاینه ساده، آموزش بهداشت دهان کودک به والدین، و پیشگیری از پوسیدگی زودهنگام دوران شیرخوارگی (Early Childhood Caries) است. این ویزیت زودهنگام، ترس از دندانپزشکی را در کودک کاهش میدهد و یک پرونده سلامت برای آینده او میسازد.
چکاپ دندان در بارداری؛ چرا و چه زمانی؟
تغییرات هورمونی دوران بارداری، لثهها را به شدت مستعد التهاب و خونریزی میکند که به آن «ژنژیویت بارداری» گفته میشود. بهترین زمان برای درمانهای دندانپزشکی، سه ماهه دوم بارداری است. انجام چکاپ و جرمگیری در این دوره نه تنها بیخطر است، بلکه از بروز عفونتهای لثهای که میتواند با زایمان زودرس و وزن کم نوزاد مرتبط باشد، جلوگیری میکند. حتماً دندانپزشک خود را از بارداری مطلع کنید.
علائم هشدار دهنده که باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید (اورژانسی)
برخی علائم هرگز نباید نادیده گرفته شوند یا به تعویق بیفتند. این نشانهها اغلب هشداردهنده یک عفونت فعال یا آسیب جدی هستند که میتوانند به سرعت گسترش یابند.
دندان درد مداوم و خودبهخودی (به خصوص شبها)
دردی که بدون محرک خارجی (مثل خوردن چیز سرد یا گرم) شروع میشود و شبها تشدید میگردد، تقریباً همیشه به معنای درگیری عصب دندان (پالپیت برگشتناپذیر) است. در این مرحله پوسیدگی آنقدر عمیق شده که به اتاقک عصب رسیده و دندان نیاز به درمان ریشه (عصبکشی) فوری دارد. مصرف خودسرانه مسکن و تأخیر در درمان، راه را برای تشکیل آبسه و عفونت استخوان باز میکند.
ورم لثه، صورت یا آبسه دندان؛ نشانه عفونت
هرگونه تورم در ناحیه لثه، گونه یا زیر فک، یک اورژانس پزشکی محسوب میشود. آبسه یک کیسه چرکی ناشی از عفونت باکتریایی است که میتواند از نوک ریشه دندان به بافتهای اطراف و حتی فضاهای عمقی صورت و گردن گسترش پیدا کند. اگر تورم با تب، مشکل در بلع یا باز کردن دهان همراه شود، وضعیت بسیار جدی بوده و باید بلافاصله (حتی خارج از ساعات عادی) به مرکز درمانی مراجعه کنید.
دندان شکسته، ترکخورده یا افتادن پرکردگی
حتی اگر یک تکه کوچک از دندان بشکند یا پرکردگی قدیمی بیفتد و دردی هم نداشته باشید، سطح زیرین آن در برابر نفوذ باکتریها و مواد غذایی کاملاً بیدفاع است. این مسئله میتواند ظرف چند هفته به یک پوسیدگی عمیق تبدیل شود. مراجعه سریع باعث میشود با یک ترمیم ساده، دندان حفظ شود و نیازی به عصبکشی پیدا نکند.